एच फाईल्सचा अर्थ

काँग्रेस नेते राहुल गांधी यांनी हरियाणा विधानसभा निवडणुकीत भाजपच्या विजयाचे श्रेय मतदान चोरी आणि फेरफारला दिले आहे. एक प्रकारे राहुल गांधींनी प्रश्न उपस्थित केला आहे की, काँग्रेसच्या स्पष्ट निवडणूक विजयानंतरही भाजप स्पष्ट बहुमत कसे मिळवू शकले. भारतीय निवडणूक आयोग आणि भाजपवर प्रश्न उपस्थित करण्यापूर्वी त्यांनी हरियाणा विधानसभेत विरोधी पक्षनेत्याची नियुक्ती करण्यासाठी काँग्रेसला एक वर्ष का लागले याचे उत्तर द्यावे. काँग्रेस हुडा कुटुंबाबाहेरील नेत्याला हरियाणाचे नेतृत्व का सोपवू शकली नाही? राहुल गांधींनी हे समजून घेतले पाहिजे की, समस्या मतदार यादीत नाही तर राज्य नेतृत्वात आहे.

हरियाणामध्ये भाजपच्या विजयाच्या कारणांवर लक्ष केंद्रित करण्याऐवजी राहुल गांधींनी काँग्रेसच्या दारुण पराभवाच्या कारणांवर आत्मपरीक्षण करावे. प्रश्न असा उद्भवतो की, विधानसभा निवडणुकीच्या काही महिने आधी लोकसभा निवडणुकीत काँग्रेसला मोठा पाठिंबा देणाºया हरियाणाच्या लोकांनी विधानसभा निवडणुकीत पक्षाकडे पाठ का फिरवली?

पहिली गोष्ट म्हणजे काँग्रेसची गती फक्त माध्यमांमध्ये होती, जमिनीवर नाही. दुसरे म्हणजे हुडा गटाने संपूर्ण काँग्रेस पक्षावर कब्जा कसा केला याबद्दल पक्षातील इतर गट तीव्र नाराज होते. कुमारी शैलजा यांच्याशी काँग्रेस नेतृत्वाचा भेदभाव, विशेषत: तिकीट वाटप आणि निवडणूक प्रचारात त्यांची भूमिका केवळ काँग्रेस कार्यकर्त्यांमध्येच नाही तर समाजातही संताप निर्माण करत होती. निवडणुकीदरम्यान कुमारी शैलजा ज्या पद्धतीने रागावल्या होत्या, त्यामुळे हुडा गटाविरुद्ध संताप वाढला. अनेक मतदारसंघांमध्ये काँग्रेसचे उमेदवार केवळ त्यांच्या विरोधकांविरुद्ध निवडणूक लढवत नव्हते, तर पक्षातील इतर गटांशी सामना करण्यातही जास्त वेळ घालवत होते. त्यांच्या निवडणूक कार्यालयातील लोक त्यांच्या विरोधकांपेक्षा पक्षाच्या नेत्यांविरुद्ध विधाने करण्यात अधिक व्यस्त होते.

याव्यतिरिक्त काँग्रेसने असे अनेक उमेदवार उभे केले जे त्यांच्या स्वत:च्या आर्थिक संसाधनांच्या आधारे जिंकण्याची आशा बाळगत होते. एका काँग्रेस उमेदवाराचे संपूर्ण लक्ष मतदारांना खूश करण्यावर होते. तथापि, संभाषणात तो त्याच्या मतदारसंघातील समस्या किंवा त्याच्या पक्षाच्या जाहीरनाम्यात दिलेली आश्वासने देखील स्पष्ट करू शकला नाही. २०२४च्या लोकसभा निवडणुकीत भाजपला गंभीर नुकसान करणाºया अतिआत्मविश्वासाने हरियाणामधील काँग्रेसलाही ग्रासले होते.

हरियाणा विधानसभा निवडणुकीत भाजपच्या विजयाचे सर्वात मोठे आणि महत्त्वाचे कारण म्हणजे संघ आणि भाजपमधील उत्कृष्ट समन्वय. हरियाणामध्ये असा एकही विधानसभा मतदारसंघ नव्हता जिथे भाजपच्या स्थलांतरित कामगारांची टीम निवडणूक व्यवस्थापनाची कामे हाताळत नव्हती. भाजप उमेदवारांच्या निवडणूक कार्यालयांमध्ये, पक्षाचे कार्यकर्ते केवळ मतदारांपर्यंत स्लिपा पोहोचतील आणि बूथ एजंट्सपर्यंत बॅगा वेळेवर पोहोचतील याची खात्री करण्यावर लक्ष केंद्रित करत होते. याशिवाय, जवळजवळ साडेनऊ वर्षे हरियाणाचे मुख्यमंत्री राहिलेल्या मनोहर लाल खट्टर यांच्याविरुद्धचा रोष लक्षात घेऊन, भाजप नेतृत्वाने त्यांना मुख्यमंत्री पदावरून काढून टाकले असेल आणि दिल्लीच्या राजकारणात त्यांना स्थापित केले असेल, परंतु खट्टर यांना हरियाणात रस आहे हे पाहून त्यांनी निवडणुकीच्या वेळी आणखी एक मोठा निर्णय घेतला आणि खट्टर यांचे नाव संपूर्ण निवडणूक प्रचारातून काढून टाकले आणि त्यांचा फोटो काढून टाकण्यात आला. भाजपने त्यांच्या प्रचार साहित्यात सामान्य लोकांच्या प्रतिमा वापरल्या. त्याचप्रमाणे सामान्य लोकांच्या प्रतिमांसह इतर कामगिरीचे प्रचारात्मक साहित्य देखील तयार करण्यात आले होते.

शिवाय, भाजपच्या उच्च नेतृत्वाला हे लक्षात येताच की, हरियाणामध्ये काँग्रेस फक्त हवेत आहे, जमिनीवर नाही, तेव्हा त्यांनी प्रचाराच्या शेवटच्या १० दिवसांत लगेचच पूर्ण ताकद लावली. पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी चार जाहीर सभा घेतल्या आणि भाजप अध्यक्ष जेपी नड्डा, गृहमंत्री अमित शाह, संरक्षण मंत्री राजनाथ सिंह आणि उत्तर प्रदेशचे मुख्यमंत्री योगी आदित्यनाथ यांच्यासह अनेक मुख्यमंत्री निवडणूक प्रचारासाठी तैनात होते. संपूर्ण प्रचारादरम्यान काँग्रेसने ७० हून अधिक सभा आणि जाहीर सभा घेतल्या. त्याला प्रतिसाद म्हणून भाजपने १५० सभा जाहीर सभा घेतल्या, ज्यामुळे वातावरण पूर्णपणे बदलले. भाजपने जनतेमध्ये असा समज निर्माण केला की, जर काँग्रेस सत्तेत आली तर हुड्डा यांना निश्चितच सत्ता सोपवली जाईल. काँग्रेस नेतृत्वाने वारंवार हुड्डा यांना सत्ता सोपवण्याचे संकेत दिले, जे फायदेशीर ठरण्याऐवजी हानिकारक ठरले.

हरियाणामध्ये भाजपच्या एकजूट आणि धोरणात्मक दृष्टिकोनामुळे पक्षाला निवडणूक लढाईत जलद पुनरागमन करण्यास मदत झाली. रॅली, बैठका आणि घरोघरी प्रचारातून मिळालेल्या अभिप्रायामुळे भाजप नेते आणि कार्यकर्त्यांमध्ये प्रचंड उत्साह दिसून आला आणि पक्षाने हा उत्साह वाढवण्यासाठी कोणतीही कसर सोडली नाही. निवडणूक प्रचाराच्या शेवटच्या क्षणी, पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी पलवल येथील एका सभेत सशस्त्र दलांबद्दल आदर हेच त्यांच्यासाठी सर्वस्व आहे असे विधान केल्याने अग्निवीर योजनेबद्दल संतप्त झालेल्यांना शांतता मिळाली. शिवाय, निवडणुकीपूर्वी नायब सिंग सैनी यांच्या सरकारने मोफत बस पाससह दिलेले फायदे आणि त्यांच्या जाहीरनाम्यात दिलेली आकर्षक आश्वासने यामुळेही जनता भाजपकडे आकर्षित झाली.

निवडणूक निकालानंतर एक वर्षांनंतर काँग्रेस नेते राहुल गांधी यांनी आता हरियाणामध्ये मत चोरी असल्याचा आरोप करणारे एच-फाईल्स प्रसिद्ध केले आहेत आणि राज्यातील प्रत्येक आठवा मतदार बनावट असल्याचा दावा केला आहे. तथापि, त्यांनी कोणतेही ठोस पुरावे सादर केलेले नाहीत. राहुल गांधींनी ज्या घरांमध्ये शेकडो मतदार नोंदणी केल्याचा आरोप आहे ती प्रत्यक्षात चार किंवा सहा पिढ्यांमधील मोठ्या संयुक्त कुटुंब वसाहती आहेत. याव्यतिरिक्त, राय विधानसभा मतदारसंघात, जिथे ब्राझिलियन मॉडेलची प्रतिमा वापरल्याचा दावा करण्यात आला होता, महिला म्हणतात की त्यांनी आधीच मतदान केले होते आणि त्यांना वादाची माहिती नव्हती. राहुल गांधींनी एच-फाईल्स हे योग्य नाव दिले असले तरी, येथे एच हा शब्द हुडाला सूचित करतो.

मतदार यादीतील चुका ही चिंतेची बाब असली तरी, निर्णायक पुरावे उपलब्ध नसतील तर त्यांना निवडणूक चोरी असे वर्णन करणे अयोग्य आहे. एकंदरीत, राहुल गांधींचा आरोप हा निराशेचा आवाज असल्याचे दिसते, तर भाजपचा विजय हा कठोर परिश्रम, संघटना आणि रणनीतीची कहाणी होती.